Salamis Deniz Muharebesi

Salamis Deniz Muharebesi, M.Ö 480 yılının sonbaharında; Yunanistan Attikası’nın güneyinde bulunan Pire Limanı yakınlarındaki Salamis Adası’nda gerçekleşmiştir. Termofil Muharebesi’nin devamı niteliğinde olup Pers- Yunan kent devletleri ittfifak donanmaları arasında yapılmıştır. Salamis Deniz Muharebesi’nin galibi Sparta kuvvetlerinin öncülüğünde Yunan güçleri olmuş ve Persler Anadolu’ya çekilmek zorunda kalmıştır.

Genel Bakış

Yunan kent devletleri, bilindiği üzere iç çatışmalar yaşamıştır. Özellikle Atina ve Sparta arasında oldukça geniş çaplı bir anlaşmazlık vardır.Babası I. Darius’un ardından güçlü bir orduyla Atina’ya yürüyen Pers Kralı I. Serhas, bu anlaşmazlıklardan faydalanmış ve Termofil Geçidi’ni almayı başarmış ve Atina’yı ele geçirmiştir. Termofil Muharebesi sırasında, Sparta Kralı Leonidas’ın 300 askeriyle, 7 günlük (muharebe 3 gün sürmüştür) bir direnişin ardından ölmesi,Yunan kent devletlerinin tehlikenin boyutunun farkına varmasını sağlamıştır. Atina’dan Salamis’e doğru çekilmiş ve birleşerek bir savaş gücü oluşturmaya çalışmışlardır.

Atina’yı kolaylıkla ele geçiren I. Serhas, denizde elde edilecek bir başarının karada çok daha işe yaracağını düşünmüştür. Ancak Termofil Muharebesi esnasında; Pers donanması, fırtınalara yakalanmış ve denizde de süren Artemision (Artemisyon)  Deniz Savaşlarında gemilerinden birçoğunu kaybetmiştir. Bazı kaynaklarda; Perslerin 3000 gemiyle yola çıktığı ancak fırtına ve Artemisyon sonucunda 1.900 gemiye kadar düştüğü geçmektedir. Diğer kaynaklarda ise bu sayı 600’e kadar düşmektedir.  Ancak Salamis Deniz Muharebesi’nde Perslerin daha fazla gemiye sahip olduğu bilinen bir gerçektir.

Antik çağda, deniz savaşlarında kullanılan bu gemilere “trireme” denmektedir. Triremeler, üç sıra kürekli kadırgalar olarak düşünülmüş ve dilimize “trirem” olarak geçmiştir. Pers donanması, 600- 1900 triremden oluşurken, Yunan donanması ; çoğunluğunu Atina triremlerinin oluşturduğu 370 deniz aracından oluşmaktadır (bazı anlatılarda 450).

Yunan şehir devletleri, Korinthos’ta bir araya gelmişlerdir. Peloponnesoslular, Korinthos Kıstağı ‘nı ( deniz içinde iki kara parçasını birbirine bağlayan dar toprak parçası) korumak için bir duvar inşa etmeyi önermişlerdir. Ancak Atinalı politikacı ve general Themistokles bu fikre pek yanaşmamıştır. Themistokles, Pers donanmasındaki zayıf noktayı fark etmiş ve sayı avantajını ortadan kaldıracak bir plan yapmıştır. Yunan savaş meclisi tekrar toplanmış ve Themistokles burada savaşa girmeleri konusunda ateşli bir konuşma yapmıştır.

Bu sırada Pers Kralı I. Serhas,  Korinthos Kıstağı’na ilerlemek ve Yunan donanmasına saldırmak konusunda kesin bir karara varamamıştır.Denizde kazanılacak bir zaferin önemini kavrasa da, nihai amacı olan Atina’yı yerle bir etmeyi gerçekleştirmiştir.  Ancak Serhas, yine de zaferden oldukça emin olmuştur. Tarihte bilinen ilk kadın amiral olan Artemisia’nın da aralarında bulunduğu generallerine fikir danışmak istemiştir.

Artemisa- İlk kadın Amiral

Artemisia’ya ait bilgilerin tamamına yakını yine Herodot Tarihi’nden alınmıştır. Herodot, onu girişken ruhlu ve erkekçe korkusuz olarak tanımlamıştır.  Artemisia, dor soyundan gelmektedir. Babası  Halikarnassoslu (Halikarnaslı) Lygamis, annesi ise Giritlidir. Dönemde, Halikarnas tiranlığını yöneten bir Karya (Karia) kraliçesidir.

Karyalıların denizcilikte oldukça ileride olduğu bilinmektedir. Artemisia da Salamis Deniz Muharebesi’ne 5 triremle katılmıştır. Herodot; onun Pers donanmasıyla, Salamis Deniz Muharebesine iştirak etmesine, kişisel sebeplerinin ve kişisel özelliklerinin neden olduğunu belirtmiştir.

Artemisia; Yunanlarla girilecek bir deniz savaşı hakkında Serhas’ı uyarmıştır. Artemisia’ya göre Yunanlar Perslerden denizde daha üstündür. Denizde alınacak bir yenilgi ise kara kuşatmasının başarısızlıkla sonuçlanmasına sebep olabilir.  Yunan filosuna saldırılmazasa, Yunanların evlerine geri döneceklerini ve savaşmayacaklarını düşünmüştür.Pers müttefiklerini ise işe yaramaz bulmuştur. Serhas, Artemisia’yı yok saymamıştır ancak çoğunluk savaşmaktan yana olmuştur. Serhas da çoğunluğu dinlemiştir.

Salamis Deniz Muharebesi’nde Artemisia ile ilgili en önemli noktalardan biri, Artemisia’nın bir trirem bile kaybetmemiş olmasıdır. Muharebe sırasında, Artemisia bir de Pers triremi batırmıştır. Yunanlar saf değiştirdiğini sansa bile Artemisia’nın bunu kendi gemisine yol açmak için yaptığı düşünülmüştür. Serhas, bu duruma kızmamış aksine  Artemisia’yı takdir etmiştir.

Herodot, Serhas’ın bu olay karşısında : ” Benim erkeklerim kadın gibi, kadınlarım da erkek gibi savaştı.” dediğini kaydetmiştir. Serhas’ın çocuklarını güvende olması için Ephesos’a, Artemisia’yla göndermesi; Serhas’ın tutumunu daha net açıklamıştır.

Pers Bozgunu

Korinthos’ta, Sparta ve Atina arasında yeni bir anlaşmazlık çıkmıştır.  Spartalılar, Korinthos’a daha yakın bir alanda savaşmak ve savaşı karaya taşımak istemiştir. Themistokles ise, denizde yapılacak bir savaşı planlamıştır.Antik Yunan Tarihçisi Thukydides’in (Thukididis) zekasından övgüyle bahsettiği Themistokles, bu durumu bir avantaj olarak görmüştür.

Themistokles, Sikinnos adlı bir köleyi Pers saflarına göndermiştir. Sikinnos, Serhas’a Yunanların anlaşmazlık yaşadığını ve Atinanlıların savaşa girmeyeceğini söylemiştir. Serhas, tuzağa düşmüş ve Yunan filosuna son darbeyi indirmek için harekete geçmiştir.

Anlatıya göre, Serhas zafer kazanacağından oldukça emindir. Savaşı izlemek için günümüz Perama tepelerine tahtını kurdurmuştur. Serhas, böylelikle en cesur askerlerini görüp , savaş bitiminde ödüllendirmeyi amaçlamıştır.

Serhas, 20 kadar triremi Yunan filosunu sıkıştırmak için batıya göndermiştir. Geri kalan triremleriyle birlikte Salamis’e doğru ilerlemiştir. Themistokles komutasındaki Yunan donanması ise, arkadan sıkıştırılacaklarını bile bile geriye doğru hamle yapmıştır. Themistokles’in amacı Pers donanmasını iyice içlere kadar sokmak olmuştur. Yunan donanması çekilir gibi görünmüş ve Pers donanması burnun iç taraflarına kadar girmiştir.

Bu noktada Serhas’ın taktiksel bir hatası olmuştur. Yüzlerce geminin hızla Salamis Körfezi’ne girmesi, Persler için büyük bir talihsizlik olmuştur. Körfezden geçemeyen ve manevra yapamayan triremler hızla batmıştır. Herodot, 200 tane Pers gemisinin bu şekilde battığını, Perslerin yüzme bilmediği için boğulduğunu ve kalanların Yunanlar tarafından öldürüldüğünü kaydetmiştir. Diğer triremler ise kaçmışlardır.

Bozguna uğrayan Serhas, kalan askerlerini toplayıp geri çekilmek istemiş ve meclisini toplamıştır. Pers generali ve Serhas’ın kız kardeşinin ilk kocası olan Mardonios, Serhas’tan 300 bin asker istemiştir. Mardonios’a göre; 300 bin askerle birlikte, Yunanları burnundan çekip Serhas’ın önüne getirebilecektir. Burada devreye yine Artemisia girmiştir. Artemisia, Serhas’a; dönmesi gerektiğini, Atina’yı almayı başardağını ve hanedanlığını koruması gerektiğini söylemiştir. Ayrıca Artemisia, Serhas’ın Mardonios’u Atina’da bırakmasını istemiştir. Artemisia’ya göre; Mardonios başarılı olursa, Serhas’ın kölesi başarılı olacaktır. Başarısız olursa da basit bir köle başarısız olacaktır ve Serhas’ın itibarı zarar görmeyecektir. Serhas, bu öneriyi dikkate almış ve ordusunu toplayıp geri çekilmiştir.

Salamis Deniz Muharebesi- Detaylar

Salamis Deniz Muharebesi, tarihte bilinen “ilk deniz savaşı” ünvanını taşımaktadır. Salamis Deniz Savaşı, Termofil Muharebesi ve diğer Yunan- Pers savaşlarına dair bilgiler için Herodot Tarihi, kaynak olarak kullanılmıştır. Bu muharebeler, Pers kayıtlarında geçmemektedir. Bu sebeple “taraflı” olduğunu söylemek yanlış olmaz.Herodot’un abartılı ve öyküsel anlatımı sevdiği kabul edilmektedir.

Salamis Deniz Muharebesi’nin ardından Mardonios, Plataia Savaşı’nda Yunanlar tarafından mağlup edilmiştir (M.Ö 479). Bu yenilginin ardından, Serhas’ın Yunan topraklarına bir girişimi daha olmamıştır. Themistokles ise, Atina siyasetinin kurbanı olmuş ve Pers Kralının ona Anadolu’da verdiği topraklarda yaşamıştır.

Muharebe sırasında meydana gelen fırtına ve depremler; Yunanlar tarafından tanrıların Pers öfkesi olarak yorumlanmıştır. Zeus’un etkisinden ziyade Serhas’ın stratejik hataları ve kibrinin savaşın kaybedilmesinde daha büyük bir etken olduğu söylenebilir.

Termofil Muharebesi gibi Salamis Deniz Muharebesi de filmlere konu olmuştur. Termofil Muharebesi’nin devamı niteliğindeki Salamis için de bir devam filmi çekilmiştir. “300. Rise of an Empire- Bir İmparatorluğun Yükselişi” isimli bu yüksek bütçeli film , tarihsel hata ve çarpıtmalarla dolu olsa da, Salamis zaferinin batı dünyasındaki etkisini gözler önüne sermiştir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir